Makale -Cemal Yıldız
EDEP – HAYÂ – İMAN
Bir Müslümanın Hayatını Ayakta Tutan Üç Temel Değer, Edep, haya ve İman
Değerli Canlar,
Bu haftaki yazımızda, bir Müslümanın hayatına yön veren, onu güzelleştiren ve toplum içerisinde değerli kılan üç önemli kavram üzerinde durmak istiyorum: Edep, hayâ ve iman…
Bu üç kavram, birbirinden ayrılmaz bir bütündür. Hatta bunları Müslüman şahsiyetini ayakta tutan üç temel direk olarak nitelendirebiliriz. Çünkü iman kalpte başlar, hayâ ile kendisini gösterir, edep ile davranışlara yansır.
Müsaadenizle, bu yazıyı kaleme almama vesile olan bir olayla başlamak istiyorum.
Geçtiğimiz günlerde eve gitmek üzere bir dolmuşa bindim. Dolmuşta, yaşını 20-25 arasında tahmin ettiğim genç bir hanımefendi vardı. Koltuğa oturur oturmaz telefonunu çıkardı ve karşısındaki kişiyle son derece özel, mahrem konuları yüksek sesle konuşmaya başladı. Dolmuşta bulunan yolcuların rahatsız olduğu açıkça hissediliyordu. Ancak hiç kimse rahatsızlığını dile getirmeye cesaret edemedi.
Buna benzer durumlarla zaman zaman karşılaşıyoruz. Toplu taşıma araçlarında yüksek sesle konuşan, çevresindekileri rahatsız edecek şekilde şakalaşan, toplum içinde nasıl davranılması gerektiğini bilmeyen gençlerimizi görüyoruz.
Yine caddelerde, sokak aralarında ve köşe başlarında sigara içen hanımlara rastlamak artık sıradan bir görüntü hâline geldi.
Burada bir hususun altını özellikle çizmek istiyorum: Sigara, insan sağlığına zararlıdır. Kadınıyla erkeğiyle hiç kimsenin sağlığına yakışmaz. Ancak insanın giyim kuşamı, taşıdığı değerler ve temsil ettiği kimlik ile davranışları arasında da bir tutarlılık olması gerekir. Özellikle inancını ve tesettürünü hayatının bir parçası olarak gören kardeşlerimizin, davranışlarıyla da bu hassasiyeti yansıtmalarını bekleriz.
Bunu kimseyi kırmak, rencide etmek veya yargılamak için söylemiyorum. Maksadımız birbirimize hatırlatmada bulunmak, iyiliğe ve güzelliğe davet etmektir.
Çünkü unutmayalım ki bizler yalnızca kendimizden sorumlu değiliz. Davranışlarımızla çevremize örnek oluyoruz. Sigara içen bir anne veya babanın çocuğuna sigaranın zararlarını anlatırken örnek olma konusunda zorlanacağını da unutmamak gerekir.
Peki, bütün bunların temelinde ne var? Edep eksikliği mi, hayâ eksikliği mi, yoksa değerlerimizden uzaklaşmak mı?
Edep, insanın aynasıdır
Edep; toplum içerisinde güzel ahlaklı olmak, nezaket ve zarafet sahibi olmak, görgü kurallarına uymak, insanlara saygı göstermek ve nerede, nasıl davranacağını bilmektir.
Edep, yalnızca büyüklerin yanında susmak veya belirli davranışlardan kaçınmak değildir. Edep, insanın kimse görmediğinde de doğru olanı yapabilmesidir.
Bizler biraz eski kuşak olduğumuz için bazı davranışları yadırgıyor olabiliriz. Büyüklerimizin yanında kahve içmeye çekinen, onların yanında bacak bacak üstüne atmayan, babasının yanında uzanıp yatmaktan imtina eden, akşam eve babasından önce gelmeye özen gösteren, sigara içiyorsa bile büyüklerinin yanında içmemeye dikkat eden bir nesilden geliyoruz.
Elbette geçmişteki her alışkanlığı bugüne taşımak zorunda değiliz. Ancak değişmemesi gereken bazı değerlerimiz var: Saygı, nezaket, mahremiyet, ölçü ve edep…
Modern olmak değerlerimizden uzaklaşmak anlamına gelmemelidir. Özgür olmak, başkalarının huzurunu ve haklarını hiçe saymak değildir. (Araçta Hanımefendinin yaptığı gibi)
Hayânın kaynağı imandır
Değerli Canlar,
Edepli insanın hayâsı olur. Hayâ ise insanı kötülüklerden uzaklaştıran, davranışlarına ölçü kazandıran önemli bir ahlaki değerdir.
İman ne kadar güçlü olursa insanın Allah’a karşı sorumluluk bilinci de o kadar gelişir. Bu bilinç, insanın hem kendisine hem ailesine hem de topluma karşı davranışlarına yansır.
Yüce Rabbimiz Nahl Suresi’nin 90. ayetinde şöyle buyuruyor:
“Şüphesiz Allah, adaleti, iyilik yapmayı, yakınlara yardım etmeyi emreder; hayâsızlığı, kötülüğü ve azgınlığı yasaklar. Düşünüp tutasınız diye size öğüt verir.”
Ankebût Suresi’nin 45. ayetinde ise şöyle buyuruluyor:
“Sana vahyedilen Kitab’ı oku ve namazı kıl. Muhakkak ki namaz, insanı hayâsızlıktan ve kötülükten alıkoyar. Allah’ı anmak elbette en büyük ibadettir. Allah yaptıklarınızı bilir.”
Peygamber Efendimiz Hz. Muhammed (s.a.v.) de hayânın imanla olan bağını şu hadisleriyle bizlere anlatmıştır:
İbn Ömer’den (r.a.) rivayet edildiğine göre Resûlullah (s.a.v.), utangaç kardeşine bu huyunu bırakmasını söyleyen bir Müslümana şöyle buyurmuştur:
“Onu kendi hâline bırak; zira hayâ imandandır.” (Buhârî, Îmân 16, Edeb 77; Müslim, Îmân 57-59)
Bir başka hadis-i şerifte:
“Hayâ ancak hayır kazandırır.” (Buhârî, Edeb 77; Müslim, Îmân 60)
Yine Peygamber Efendimiz (s.a.v.):
“Hayânın hepsi hayırdır.” buyurmuştur. (Müslim, Îmân 61)
Ayet ve Hadislerden anlaşılacağı gibi, hayâ, insanı küçülten veya geride bırakan bir özellik değildir. Aksine insanı güzelleştiren, olgunlaştıran ve ona ahlaki bir duruş kazandıran bir erdemdir.
Hayâsı olan insan her istediğini yapmaz, her duyduğunu söylemez, her yerde her davranışı sergilemez. Çünkü bilir ki insanın özgürlüğü kadar sorumluluğu da vardır.
Yunus Emre ne güzel ifade etmiş:
Gezdim Halep ile Şam’ı, eyledim ilim talep,
Meğer ilim bir hiç imiş, illâ edep, illâ edep.
İlim elbette kıymetlidir. Ancak ilmin edep ve ahlakla birleşmediği yerde insanın olgunlaşması eksik kalır.
Çocuklarımıza sadece hayatı değil, değerleri de öğretmeliyiz
Değerli Canlar,
Gelelim işin en önemli noktalarından birine: Aile ve çocuklarımızın yetiştirilmesi…
Bugün gençlerimizin giyiminden konuşmasına, arkadaşlık ilişkilerinden toplum içindeki davranışlarına kadar pek çok konuda tartışmalar yaşıyoruz.
Çocuklarımızın yalnızca iyi bir meslek sahibi olmalarını değil, iyi bir insan olmaları içinde gayret göstermeliyiz
Değerli canlar, bu konuda birçok örnek vermek mümkün.
Biz anne baba olarak bizlere düşen görevimizi yerinde ve zamanında yapmalıyız. Oğlumuzu erkek gibi kızımızı da kız gibi yetiştirmeliyiz.
Bakıyorsunuz sokaklarda genç erkekler kulaklarına küpe takmışlar eskiden bir tane takıyorlardı şimdi bu sayı ikiye üçe çıktı. Bu neyin özentisidir. Kızlarımızın çoğu göbeği açık gezmekte hemen hemen hepsi pantolon, streç vücut hatlarının tam belirgin bir şekilde ortaya koyan giyimler tercih ediliyor.
Anne, Baba demek sadece evin nafakasını kazanmak demek değildir. Anne; Baba demek vatana, Millete, Bayrağa İmanlı bir gençlik yetiştirmektir.
Rahmetli Prof. Dr. Necmettin Erbakan Hocamızın gençlik ve ahlak konusundaki şu sözü bu noktada aklımıza geliyor:
“Bir milletin esas gücü topu, tüfeği değil, yetiştirmiş olduğu ahlaklı ve imanlı gençliktir.”
Gerçekten de bir ülkenin geleceği yalnızca ekonomik gücüyle, teknolojisiyle veya savunma sanayisiyle ölçülemez. O ülkenin geleceğini yetiştirdiği nesillerin ahlakı, vicdanı, bilgisi ve sorumluluk bilinci de belirler.
Önce kendimizi düzeltmeliyiz. Biz neysek toplum da odur. Biz değişmeden toplumun değişmesini bekleyemeyiz.
Öyleyse gelin, önce kendi hayatımızdan başlayalım. İmanımızı güçlendirelim, hayâmızı koruyalım, edebimizi kuşanalım.
Çünkü iman insanın özüdür, hayâ onun koruyucusudur, edep ise dışarıya yansıyan güzelliğidir.
Rabbim bizleri edep ve hayâ sahibi, imanlı, ahlaklı, vicdanlı ve güzel nesiller yetiştiren anne babalardan eylesin.
Selam ve dua ile… Allah’a emanet olunuz.
Unutmayalım ki nasihat, güzel bir üslupla yapıldığında gönüllere ulaşır. Kırarak, aşağılayarak değil; severek, anlatarak ve yaşayarak örnek olmalıyız.
Çünkü toplum dediğimiz yapı, tek tek bireylerden oluşur. Ailede başlayan ahlak eğitimi sokağa, okulda, iş yerinde ve bütün topluma yansır.
